☎️ ถ้าคุณทันยุคที่ต้องคอยฟังเสียงอินเทอร์เน็ตบ้านส่งเสียง ติ๊ด… จี๊ด… ครืด… ครืด…

ยุคที่ใครอยากลงระบบปฏิบัติการคอมพิวเตอร์ใหม่ ๆ ต้องไปเดินเสาะหาแผ่นซีดีตามชั้นวางในห้างไอทีหรือพันทิปประตูน้ำ

คุณน่าจะเคยได้ยินชื่อนี้ผ่านหูมาบ้าง — Mandrake Linux 🐧

. . .

เดือนพฤษภาคม ปี 2015 📅

บนหน้าเว็บไซต์ของบริษัทสัญชาติฝรั่งเศสชื่อ Mandriva มีประกาศสั้น ๆ ขึ้นมาชิ้นหนึ่ง

ไม่มีพิธีรีตองอะไร สาระสำคัญมีเพียงเรื่องเดียวคือ บริษัทกำลังเข้าสู่กระบวนการชำระบัญชีล้มละลาย

คนทั่วไปอ่านแล้วอาจจะเลื่อนผ่านไปเฉย ๆ โดยไม่รู้สึกอะไร

แต่สำหรับคนเล่นคอมพิวเตอร์ยุคนั้น มันคือการปิดฉากอย่างเป็นทางการของระบบปฏิบัติการที่ครั้งหนึ่งเคยยิ่งใหญ่

และเคยเป็นความหวังที่จะก้าวขึ้นมาท้าชิงกับ Windows บนเครื่องคอมพิวเตอร์ส่วนบุคคล 💻

ทำไมระบบปฏิบัติการที่เคยครองใจผู้ใช้มากมาย ถึงต้องเดินทางมาถึงจุดนี้?

📡 ในวันที่โลกไอทียังเข้าใจยาก

ย้อนกลับไปช่วงปลายยุค 90 ถึงต้นปี 2000

Linux เป็นของใหม่ที่ดูน่าเกรงขามในหมู่เด็กสายคอมพิวเตอร์

แต่มันมีปัญหาใหญ่ข้อหนึ่งคือ “ติดตั้งยากมาก”

คนธรรมดาเห็นหน้าจอและคำสั่งยึกยือก็ถอยหนีกันหมดแล้ว

. . .

แต่ในปี 1998 Mandrake Linux เกิดมาเพื่อทลายกำแพงนั้น

พวกเขาทำให้การติดตั้งระบบปฏิบัติการเป็นเรื่องง่าย

มีหน้าจอสีสันสวยงามให้คลิกเลือกเหมือนลงเกม มีเดสก์ท็อปที่คุ้นตา และจัดการอุปกรณ์ต่าง ๆ ในเครื่องให้เสร็จสรรพ 🛠️

🐔 ถ้าจะเปรียบเทียบกับชีวิตประจำวันของเรา

มันเหมือน "ร้านข้าวมันไก่สูตรดั้งเดิม" ที่ซ่อนตัวอยู่ในซอกซอยลึก สั่งยาก มีกติกาเยอะแยะจนคนธรรมดาเข้าไปกินไม่ถูก

แต่แล้ววันหนึ่งก็มีผู้ร่วมก่อตั้งกลุ่มหนึ่งหยิบสูตรนี้มาปัดฝุ่นใหม่ จัดร้านสะอาดสะอ้าน

ทำป้ายเมนูขนาดใหญ่ มีรูปอาหารให้เลือกชี้สั่งได้ง่าย ๆ

คนที่ไม่เคยกล้าลองกินข้าวมันไก่สูตรนี้ก็เริ่มแห่กันมาต่อคิวจนร้านแน่นเอี้ยด

ในช่วงเวลานั้น Mandrake ถือเป็นหนึ่งในดิสโทรที่ฮิตที่สุดในโลก

มีคนเลือกใช้งานและพูดถึงกันในเว็บบอร์ดไอทีแทบทุกวัน 💬

📉 ของดีที่ไม่มีกำไร และการขยายร้านที่เร็วเกินไป

แต่บทเรียนบทแรกที่คนทำธุรกิจต้องเจอคือ

“ของที่ดีที่สุด ไม่จำเป็นต้องเป็นธุรกิจที่รอดเสมอไป” ⚠️

Mandrake เป็นระบบปฏิบัติการที่ดีมาก มีคนดาวน์โหลดไปใช้งานมหาศาล

แต่วิธีการหาเงินกลับตึงตัว เพราะซอฟต์แวร์แจกฟรีเกือบทั้งหมด

รายได้ที่ได้จากบริการเสริมหรือการขายแพ็กเกจกล่องคู่มือนั้นบางเฉียบ

🍜 มันเหมือนร้านก๋วยเตี๋ยวรสเด็ดที่คนแน่นร้านตั้งแต่เช้าจรดเย็น

แต่ละชามขายถูกมากเพราะอยากช่วยคนกิน

หักกลบค่าแก๊ส ค่าวัตถุดิบ ค่าแรงคนงานแล้ว เจ้าของร้านเหลือเงินติดกระเป๋าแค่วันละไม่กี่บาท

ขายดีจนเหนื่อย แต่ไม่มีเงินเก็บ และเริ่มติดหนี้สะสม

. . .

ปี 2003 บริษัทเบื้องหลังอย่าง MandrakeSoft ต้องยื่นเรื่องขอฟื้นฟูกิจการจากปัญหาหนี้สิน ⚖️

ทว่าหลังจากรอดพ้นวิกฤตครั้งนั้นมาได้ในปี 2004 พวกเขากลับรีบขยายสาขาอย่างรวดเร็ว

ด้วยการเข้าซื้อกิจการบริษัทไอทีอื่น ๆ ในบราซิลและอเมริกา เพื่อรวมตัวกันกลายเป็นบริษัทใหม่ในชื่อ Mandriva ในปี 2005

การเปลี่ยนชื่อร้านและยุบรวมแบรนด์ไปมาเพื่อหนีปัญหาลิขสิทธิ์คำว่า Mandrake

ทำให้ลูกค้าเก่าเริ่มหลงทางและสับสนกับตัวตนใหม่ของร้าน 🧭

🐉 มังกรตัวใหม่และกล่องซีดีฟรีที่ส่งถึงบ้าน

ในขณะที่ Mandriva กำลังพะวักพะวนกับการปรับโครงสร้างบริษัทหลังควบรวมกิจการ

คู่แข่งหน้าใหม่จากแอฟริกาใต้อย่าง Ubuntu ก็เปิดตัวขึ้นในปี 2004

Ubuntu เข้าใจโจทย์เรื่อง “ความง่าย” เหมือนกัน

แต่พวกเขามีเงินทุนหนุนหลังจากมหาเศรษฐี Mark Shuttleworth แบบเต็มกระเป๋า 💰

ยิ่งไปกว่านั้น Ubuntu ยังสร้างความสั่นสะเทือนด้วยแคมเปญส่งแผ่นซีดีให้ลองใช้ฟรีถึงหน้าบ้านคนทั่วโลก 📦

ใครอยากได้ก็แค่ไปกดกรอกที่อยู่ แล้วนอนรอไปรษณีย์มาส่งถึงหน้าบ้านได้เลย

. . .

🏢 ถ้าให้เทียบกับร้านก๋วยเตี๋ยวเรือซอยเดิมของเราที่เพิ่งจะฟื้นตัวจากหนี้สิน

อยู่ดี ๆ ปากซอยก็มี เครือร้านอาหารจานด่วนแบรนด์ใหญ่ มาเปิดสาขา

ตกแต่งร้านสวยงาม ติดแอร์ฉ่ำ แถมมีแคมเปญแจกจานทดลองชิมให้ถึงหน้าบ้านฟรี ๆ เป็นร้อย ๆ จาน

ลูกค้าประจำที่เคยอุดหนุนเราย่อมเปลี่ยนใจเดินเข้าตึกแอร์ของแบรนด์ใหญ่แทน

ลูกค้าค่อย ๆ หายไปเรื่อย ๆ ในขณะที่ค่าใช้จ่ายในร้านของ Mandriva ยังคงเดินหน้าทุกวัน

💔 แผลลึกจากการคัดคนออก และการแยกตัวของพ่อครัว

ปี 2010 เงินทุนของ Mandriva เกือบจะหมดเกลี้ยง 💸

บริษัทรอดชีวิตมาได้อีกครั้งจากเงินลงทุนของกลุ่มทุนฝรั่งเศสและรัสเซีย

แต่การเอาตัวรอดรอบนี้มาพร้อมกับเงื่อนไขที่ปวดใจ

นั่นคือการปลดพนักงานและทีมพัฒนาออกไปเป็นจำนวนมากเพื่อลดค่าใช้จ่าย 📉

เมื่อหัวใจของการพัฒนาซอฟต์แวร์คือ “คน”

การปลดนักพัฒนาหลักจึงเหมือนการทุบเสาเข็มของตึก

. . .

👨‍🍳 มันเหมือนกับการที่เจ้าของร้านอาหารตึกแถว ตัดสินใจไล่ทีมพ่อครัวและผู้ช่วยดั้งเดิมที่ปรุงน้ำซุปออกไปเพื่อลดต้นทุนค่าแรง

พ่อครัวพวกนั้นเมื่อไม่มีงานทำ จึงรวมตัวกันไปเปิดร้านใหม่หลังซอยในชื่อ Mageia

โดยใช้โค้ดพื้นฐานเดิมที่พวกเขาร่วมกันสร้างขึ้นมา

เมื่อพ่อครัวและทีมปรุงรสย้ายไปเปิดร้านใหม่

ลูกค้าประจำที่รักในรสชาติแท้จริงก็ตามไปกินที่ร้านใหม่

ทิ้งให้ร้านเก่าเหลือเพียงป้ายชื่อและโต๊ะว่างเปล่า

💸 มรสุมลูกสุดท้ายในห้องบัญชี

ในช่วงปี 2012-2013 รายได้ของ Mandriva ทรุดตัวลงอย่างหนัก

ในปี 2013 ตัวเลขรายได้ทั้งปีเหลือเพียง 553,000 ยูโร (ราว ๆ 20 ล้านบาท) 📊

ซึ่งสำหรับบริษัทเทคโนโลยีที่มีค่าเซิร์ฟเวอร์ ค่าพนักงาน และค่าบำรุงรักษาระบบ

ตัวเลขขนาดนี้ถือว่าตึงเปรี๊ยะจนแทบจะขยับตัวไม่ได้

ผู้บริหารชาวสวิสคนสุดท้ายพยายามปฏิรูปบริษัทอย่างสุดความสามารถ

ลดรายจ่ายอย่างเข้มงวดจนปี 2014 ตัวเลขรายได้เริ่มกระเตื้องขึ้นและเกือบจะคุ้มทุนได้สำเร็จ 📈

. . .

แต่แล้วหมัดสุดท้ายที่น็อกพวกเขาจนล้มลง

ไม่ใช่เทคโนโลยีของคู่แข่ง และไม่ใช่ปัญหายอดดาวน์โหลด

มันคือคดีความฟ้องร้องจากอดีตพนักงานที่โดนเลิกจ้างไปก่อนหน้านี้ ⚖️

พวกเขาชนะคดีในชั้นศาลแรงงานของฝรั่งเศส ซึ่งมีกฎหมายปกป้องลูกจ้างค่อนข้างเข้มงวด

ส่งผลให้ Mandriva ต้องจ่ายเงินชดเชยก้อนโตหลายแสนยูโรในเวลาที่บริษัทเพิ่งจะขยับตัวหายใจได้ไม่นาน

🏥 เงินสำรองก้อนสุดท้ายถูกดึงไปจ่ายค่าปรับ

คล้ายกับร้านอาหารที่เพิ่งฟื้นตัวจากโรคระบาด กำลังจะลืมตาอ้าปากได้

แต่โดนใบสั่งและค่าปรับย้อนหลังก้อนโตจนกระแสเงินสดขาดมือช็อกคาโต๊ะบัญชี

วันที่ 22 พฤษภาคม 2015 Mandriva จึงต้องปิดฉากลงอย่างถาวร 🚪

🍂 สิ่งที่ทิ้งไว้เบื้องหลัง

เรื่องราวของ Mandrake และ Mandriva สอนเราหลายอย่างเกี่ยวกับการทำมาหากินในโลกแห่งความเป็นจริง 📝

บางครั้งคุณมีผลิตภัณฑ์ที่ดีที่สุด มีแฟนคลับที่รักคุณเหนียวแน่น

แต่หากปราศจากแผนการหาเงินที่ยั่งยืน

ขาดกระแสเงินสดที่จะหล่อเลี้ยงทีมงานยามวิกฤต

หรือตัดสินใจรักษากำไรด้วยการขับไล่คนที่เป็นหัวใจของงานออกไป…

ฐานที่มั่นนั้นก็พร้อมจะทลายลงได้ในวันที่พายุพัดผ่านเข้ามาพร้อม ๆ กัน 🌪️

. . .

วันนี้ไม่มีชื่อ Mandrake ในสารบบธุรกิจอีกต่อไปแล้ว

แต่กระนั้น สูตรอาหารของพวกเขาก็ไม่ได้หายไปไหน

รสชาติและแนวคิดเรื่องความใช้ง่ายยังคงวิ่งอยู่ในซอฟต์แวร์ของลูกหลานอย่าง Mageia หรือ OpenMandriva 🛠️

โลดแล่นอยู่ในเครื่องคอมพิวเตอร์ของใครบางคนที่ยังคงรักในความเป็นอิสระของการใช้งานระบบปฏิบัติการนี้อยู่เสมอ 💻

ทุกเรื่องราวย่อมมีชีวิตของมัน แม้ในวันที่ตัวตนดั้งเดิมจะจากไปแล้วก็ตาม ✨

คุณล่ะ เคยมีประสบการณ์ใช้งานระบบปฏิบัติการหรือโปรแกรมในความทรงจำตัวไหนบ้าง ที่วันนี้ไม่มีอยู่ให้ใช้อีกต่อไปแล้ว? 🤔